Giriş
İstanbul Sanayi Odası’nın (İSO) her yıl büyük merakla beklenen İSO 500 listesi 2024 yılı verileriyle açıklandı. Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarını üretimden satış rakamlarına göre sıralayan listede bu yıl savunma sanayii tarihi bir çıkış yakaladı. 698,8 milyar TL’lik üretimden satışıyla zirveyi kaptırmayan TÜPRAŞ’ın ardından, TUSAŞ ve ASELSAN ilk kez aynı anda ilk 10’a girmeyi başardı. Bu gelişme, Türkiye’nin savunma ve havacılık ekosisteminin sanayi içindeki ağırlığının ne denli büyüdüğünü açıkça ortaya koyuyor.
Listenin Zirvesi: TÜPRAŞ Yine Tahtında
Türkiye Petrol Rafinerileri A.Ş. (TÜPRAŞ), 698,8 milyar TL üretimden satış rakamıyla İSO 500 listesinin zirvesini yıllar içinde olduğu gibi 2024’te de bırakmadı. Enerji sektörünün tartışmasız devi, hem cirolu hem de stratejik önemi bakımından Türkiye sanayisinin lokomotifi olmayı sürdürüyor. TÜPRAŞ’ı sıralamada Ford Otosan ve Oyak Renault gibi otomotiv devleri takip ediyor; bu durum enerji ile otomotiv sektörünün liste üzerindeki geleneksel hâkimiyetini koruduğunu gösteriyor.
Savunma Sanayii İlk 10’da: TUSAŞ ve ASELSAN’ın Tarihi Çıkışı
2024 İSO 500 listesinin en çarpıcı gelişmesi hiç kuşkusuz savunma ve havacılık sektörünün yükselişi oldu. Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ve ASELSAN, bu yıl ilk kez eş zamanlı olarak ilk 10’a girmeyi başardı. TUSAŞ; KAAN Milli Muharip Uçağı, HÜRJET ve insansız hava araçları başta olmak üzere çok sayıda yerli ve kritik savunma projesini hayata geçirirken üretimden satış rakamlarını rekor seviyelere taşıdı. ASELSAN ise elektronik harp sistemleri, haberleşme teknolojileri ve füze savunma sistemleri alanındaki artan iç ve dış talep sayesinde cirosunu önemli ölçüde büyüterek listedeki yerini yukarı taşıdı. Her iki şirketin de ilk 10’da yer alması, Türkiye’nin savunma ihracatındaki küresel yükselişiyle doğrudan örtüşüyor.
Savunma Sanayiinin Listedeki Ağırlığı Neden Arttı?
Son yıllarda Türkiye’nin yerli savunma sanayii politikasında izlediği stratejik dönüşüm, İSO 500 rakamlarına da doğrudan yansıdı. Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) koordinasyonunda hayata geçirilen yerlilik ve millilik hedefleri, hem TUSAŞ hem de ASELSAN’ın üretim kapasitesini ve ihracat performansını güçlü biçimde artırdı. Bunun yanı sıra Roketsan ve STM gibi diğer savunma firmaları da listede dikkat çekici yükselişler kaydetti. NATO müttefikleri ve Orta Doğu, Afrika gibi bölgelere yapılan savunma ihracatı, sektörün toplam cirosuna ciddi katkı sağlıyor. Türkiye’nin 2024 yılında savunma ihracatında rekor seviyelere ulaşması, bu şirketlerin üretimden satış rakamlarını doğrudan yukarı çekti.
İSO 500 Nedir, Nasıl Hazırlanır?
İstanbul Sanayi Odası tarafından 1968’den bu yana her yıl düzenlenen İSO 500 araştırması, Türkiye’nin en büyük sanayi kuruluşlarını üretimden satış kriterine göre sıralıyor. Liste; imalat sanayi, enerji, otomotiv, savunma, elektronik ve daha pek çok sektörden şirketleri kapsıyor. Üretimden satış rakamı, yalnızca ticari faaliyetten elde edilen geliri değil, fiilen üretilerek satılan ürünlerin bedelini esas aldığından sektörün gerçek üretim gücünü yansıtması bakımından son derece önemli bir gösterge sayılıyor. Bu yönüyle İSO 500, Türk sanayisinin yıldan yıla nasıl dönüştüğünü izlemenin en güvenilir araçlarından biri olarak kabul ediliyor.
Sonuç ve Değerlendirme
2024 İSO 500 listesi, Türkiye’nin sanayi haritasında yaşanan köklü dönüşümü bir kez daha gözler önüne serdi. TÜPRAŞ’ın zirvetteki istikrarlı varlığı sürerken TUSAŞ ve ASELSAN’ın ilk 10’a birlikte girmesi, savunma ve havacılık sektörünün artık Türk ekonomisinin merkezine yerleştiğinin somut kanıtı oldu. Yerli savunma sanayiine yapılan onlarca yıllık yatırımın ve devlet destekli Ar-Ge stratejisinin meyvelerini bugün hem üretim rakamlarında hem de küresel rekabet gücünde açıkça görüyoruz. Önümüzdeki yıllarda bu şirketlerin listedeki ağırlığını daha da artırması, Türkiye’nin stratejik hedefleri ve artan ihracat kapasitesi göz önüne alındığında kuvvetle muhtemel görünüyor.
