Samsun’da Agrivoltaik Tarım Dönemi Başladı
Türkiye’nin önemli tarım merkezlerinden Samsun’da, agrivoltaik tarım uygulaması hayata geçirildi. Güneş enerjisi santrali (GES) sahalarında kurulan panellerin altında mısır, sebze ve meyve gibi tarım ürünleri yetiştirilmeye başlandı. Bu yenilikçi model sayesinde aynı arazi hem enerji üretiyor hem de tarımsal verimliliğini koruyuyor. Samsun Büyükşehir Belediyesi’nin yerel çiftçilerle iş birliği içinde yürüttüğü pilot proje, Türkiye genelinde yaygınlaştırılmak üzere mercek altına alınıyor.
Agrivoltaik Tarım Nedir?
Agrivoltaik tarım (İngilizce: agrivoltaics ya da agrophotovoltaics), güneş panelleri ile tarımsal üretimi aynı arazi üzerinde bir arada gerçekleştirmeye dayanan bir sistemdir. Paneller, tarla yüzeyinin üstüne ya da yanına belirli bir yükseklikte konumlandırılır; böylece altındaki alan ekip-biçmeye elverişli kalmaya devam eder. Japonya’da “solar sharing” (güneş paylaşımı) adıyla anılan bu yöntem, ilk olarak 1980’lerin sonunda akademik düzeyde önerilmiş; 2000’li yıllardan itibaren ise Almanya, Fransa, Hollanda ve Güney Kore gibi ülkelerde ticarî ölçeğe taşınmıştır. Küresel agrivoltaik pazar büyüklüğünün 2024 yılında 9,3 milyar dolara ulaştığı ve 2030’a kadar 65 milyar doları aşması öngörüldüğü düşünüldüğünde, Samsun’daki uygulamanın ne denli zamanlı bir adım olduğu daha net anlaşılmaktadır.
Samsun Pilot Projesinin Detayları
Samsun Büyükşehir Belediyesi koordinasyonunda başlatılan projede, bölgenin verimli tarım arazileri beton ya da sanayi yapılarına terk edilmeden GES altyapısıyla buluşturuldu. Güneş panelleri, bitkiler üzerinde tam bir gölge oluşturmak yerine ışığı kısmen süzecek açı ve yükseklikte yerleştirildi. Bu tasarım; özellikle yaz aylarında yoğun güneş ışınımına maruz kalan kuzey Anadolu koşullarında hem mahsulün yanmasını önlüyor hem de panellerin bitki transpirasyon nemiyle serinleyerek verimini artırıyor. Nitekim 2024 yılında Nature Energy dergisinde yayımlanan bir araştırma, agrivoltaik düzenlemelerin panel verimliliğini yüzde 3 ila 10 arasında yükselttiğini ortaya koymuştur.
Agrivoltaik Tarımın Sağladığı Başlıca Avantajlar
Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Yenilenebilir Enerji Laboratuvarı’nın (NREL) verilerine göre agrivoltaik sistemler, sulama ihtiyacını yüzde 20 ila 50 oranında azaltabiliyor. Panellerin gölgesi toprak yüzeyinden buharlaşmayı yavaşlatırken bitki kök bölgesindeki nem uzun süre korunuyor. Su kıtlığının kronik bir sorun hâline geldiği günümüzde bu özellik, çiftçilere hem maliyet tasarrufu hem de çevre dostu üretim imkânı sunuyor. Bunun yanı sıra marul, ıspanak, kale, tıbbi bitkiler ve bazı meyve türleri gibi yarı gölgeyi seven ürünlerin agrivoltaik koşullar altında daha yüksek verim verdiği belgelenmiştir. Çiftçiler açısından bakıldığında model çift gelir kapısı anlamına geliyor: Bir yanda hasat gelirleri devam ederken öte yanda şebeke
